ล้อมกรอบ รายงานพิเศษ “เมื่อกระแสน้ำโขงเปลี่ยนไป กระทบอย่างไรกับคนลุ่มน้ำโขง”
ทางทีมงานกองบรรณาธิการ เห็นเป็นประเด็นที่น่าสนใจ และเป็นเรื่องใกล้ตัวของคนไทยมาก อันเนื่องมาจากว่าแม่น้ำโขงไหลผ่านพรมแดนไทย-ลาวถึง ๙๗๖ กิโลเมตรตั้งแต่จังหวัดเชียงราย พะเยา เลย หนองคาย นครพนม มุกดาหาร อำนาจเจริญและอุบลราชธานี จึงอยากจะเก็บตกประเด็นบางส่วนรายงานให้ท่านผู้อ่านได้ฟัง.....(ส่วนนี้ล้อมกรอบสีดำก่อนเข้าเนื้อหา)

งาน เปิดตำนานวิถีธรรมชาติ วิถีวัฒนธรรมสองฝั่งโขง เมื่อวันที่ ๒๔-๒๕ กุมภาพันธ์ ท่านผ่านมา ในช่วงเช้าของวันที่ ๒๕ มีเวทีเสวนา เรื่อง กระแสน้ำโขงปลี่ยนไป กระทบอย่างไรกับชาวบ้าน โดยมีตัวแทนชาวบ้าน และนักวิชาการ เข้าร่วมเสวนา
น้ำโขงไม่ใช่ของใคร ทุกคนต้องร่วมกันรักษา

ดร.ปรีชา อุปโยธิน นักวิชาการจากมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง กล่าวว่า แม่น้ำโขงมีความยาวกว่า ๔,๘๐๐ กิโลเมตร ไหลผ่าน ๖ ประเทศ คือ จีน พม่า ไทย ลาว กัมพูชา และเวียดนาม มีผู้คนที่อาศัยและใช้ประโยชน์ในลุ่มน้ำแห่งนี้กว่า ๖๐ ล้านคน จึงถือได้ว่าแม่น้ำโขงเป็นแม่น้ำนานาชาติ

“แต่ที่ผ่านมาแม่น้ำโขงไม่มีกฏเกณฑ์ในการใช้ประโยชน์ร่วมกัน จึงมีการพัฒนาหลายรูปแบบในพื้นที่ ยกตัวอย่าง เช่น การพัฒนาแม่น้ำโขงในเขตประเทศจีน ผลกระทบที่เกิดขึ้นปัจจุบันกับคนเชียงแสน-เชียงของ และผลที่ตามมา คือ มีคนเชียงของ-เชียงแสนเท่านั้นที่ทราบเรื่องความเปลี่ยนแปลงของวิถีชีวิตตัวเอง แต่คนที่อื่นไม่ทราบ

ฉะนั้นแล้วเราควรมีวิธีคิดร่วมกันว่าจะทำอย่างไรให้ทุกคนรู้สึกว่าตัวเองเป็นผู้หนึ่งที่ได้ใช้ประโยชน์จากแม่น้ำโขง และหาทางร่วมกันรักษาแม่น้ำโขง” นายปรีชา กล่าว

“จะทำอย่างไรให้ทุกคนรู้สึกว่าตัวเองเป็นผู้หนึ่งที่ได้ใช้ประโยชน์จากแม่น้ำโขง และหาทางร่วมกันรักษาแม่น้ำโขง”--- ไฮไลท์คำพูดประโยคนี้--

ปลาบึกลดลง บ่งชี้ “ความอุดมสมบูรณ์” กับ “ความเปลี่ยนแปลง” แม่น้ำโขง
นายบุญเรียน จินาราช ตัวแทนชาวประมงที่อำภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย กล่าวว่า อาชีพของชาวบ้านเชียงของส่วนมากจะหาปลา ปลูกพืชผักริมน้ำ เมื่อแม่น้ำโขงเปลี่ยนแปลง ระบบนิเวศเปลี่ยนแปลง วิถีชีวิตก็พลอยเปลี่ยนแปลงไป ซึ่งเมื่อปีที่แล้ว(๒๕๔๘) จับปลาบึกได้เพียง ๔ ตัวเท่านั้น ทั้งที่แต่ก่อนบางปีจับได้เกือบ ๗๐ ตัว
“ปลาบึกเป็นสัญลักษณ์บอกถึงความอุดมสมบูรณ์ของแม่น้ำโขง และการลดลงของจำนวนปลาบึกนั้นก็เป็นสัญญาณบอกว่าความอุดมสมบูรณ์ของน้ำโขงนั้นลดลง”

น้ำโขงขึ้น-ลง ผิดปกติกระทบชาวประมง
ขณะที่นายสุริยา โคตะมี ประธานเครือข่ายนักวิจัยไทบ้านลุ่มน้ำสงคราม กล่าวว่า แม่น้ำสงครามเป็นแม่น้ำสาขาสายหลักของแม่น้ำโขง ไหลผ่าน ๔ จังหวัดในภาคอีสานตอนบน คือ อุดรธานี สกลนคร หนองคาย และไหลลงแม่น้ำโขงที่จังหวัดนครพนม มีความยาว ๔๒๐ กิโลเมตร

แม่น้ำสงครามถือเป็นแม่น้ำที่มีความอุดมสมบูรณ์มากที่สุดแห่งหนึ่งของภาคอีสาน แต่ภายหลังมีโครงการพัฒนาแม่น้ำโขงก็ทำให้แม่น้ำสงครามได้รับผลกระทบตาม โดยเฉพาะเรื่องการดำเนินชีวิตของชาวบ้าน

“จากการสำรวจและเก็บข้อมูลงานวิจัยไทบ้าน พบว่า พันธุ์ปลาหลายชนิดใกล้สูญพันธุ์ โดยเฉพาะปลาที่อพยพจากแม่น้ำโขง ไม่ยอมขึ้นมาเหมือนเดิม ทำให้ชาวบ้านส่วนมากที่ประกอบอาชีพประมงเป็นหลักหาปลาได้น้อยกว่าปกติมาก ”

“การลดลงของปลาบึก เป็นสัญญาณบอกว่าความอุดมสมบูรณ์ของน้ำโขงนั้นลดลง” ”---ไฮไลท์คำพูดประโยคนี้--

นักวิชาการบอกปลาในกัมพูชาลดน้อยลง
ขณะที่นายมนตรี จันทรวงค์ เจ้าหน้าที่ฝ่ายข้อมูลโครงการฟื้นฟูชีวิตและธรรมชาติ ซึ่งเก็บข้อมูลความเปลี่ยนแปลงในแม่น้ำโขงในเขตประเทศกัมพูชา กล่าวว่า แม่น้ำโขงช่วงจังหวัดสตรึงเตร็งประเทศกัมพูชา มีสภาพเป็นเกาะแก่งจำนวนมาก และมีชุมชนตั้งอยู่บนเกาะกลางแม่น้ำโขงจำนวนมาก และยังมีแม่น้ำสาขาขนาดใหญ่หลายสายไหลมาลงแม่น้ำโขงที่จังหวัดแห่งนี้ เช่น เซกอง เซซาน สะเลป๊อก

ชาวบ้านส่วนมากจะประกอบอาชีพประมง เนื่องจากอยู่ไม่ห่างจากโตนเลสาปซึ่งเป็นแหล่งปลาขนาดใหญ่ในลุ่มน้ำโขง
นายมนตรียังกล่าวอีกว่า ในช่วง ๔-๕ ปีที่ผ่านมานี้ ชาวประมงในเขตนี้จับปลาได้น้อยลง ปลาสะอีซึ่งหายากแล้วในเมืองไทย เมื่อก่อนนั้นชาวบ้านเล่าว่า ในประเทศกัมพูชานั้นมีเยอะมาก ประมาณเดือนตุลาคม-ธันวาคม ปลาสะอีจะอพยพขึ้นมาวางไข่ ชาวประมงจับได้ตัวละ ๒-๓ กิโลกรัม แต่ปัจจุบันจับได้น้อยลงและน้ำหนักเพียงตัวละประมาณครึ่งกิโลกรัมเท่านั้น

เจ้าหน้าที่ฝ่ายข้อมูลโครงการฟื้นฟูชีวิตและธรรมชาติ กล่าวย้ำว่า ปลาสะอีเป็นตัวชี้วัดอีกด้านหนึ่งของความอุดมสมบูรณ์ของแม่น้ำโขงในเขตจังหวัดสตรึงเตร็ง ประเทศกัมพูชา

“ถ้าพวกเราไม่ร่วม....อนาคตต่อไป ปลาบึก แม่น้ำโขง จะเหลือเพียงเป็นตำนานในหน้าหนังสือ” ”---ไฮไลท์คำพูดประโยคนี้--